Interview met Abderrahman El Aissati n.a.v. het verschijnen van de vertalling van Mohamed Chafik's boek "Blik op 33 eeuwen uit van de geschiedenis van Imazighen" Door : Toine Graus Er wonen in Nederland zo´n 250.000 Marokkaanse berbers. Over hun cultuur, hun taal en geschiedenis is bitter weinig bekend, bij de Nederlander maar ook bij de berbers zelf. In de Marokkaanse grondwet bestaan berbers niet, maar het bewustzijn onder de bevolking groeit. ´De belangstelling voor de berbertaal en cultuur groeit enorm´, vertelt Abderrahman El Aissati in de hal van de VU in Amsterdam. El Aissati is berberoloog en heeft net een gastcollege gegeven over het belang van internet voor de berberbeweging aan een groot publiek van Marokkaanse en Nederlandse geïnteresseerden. ´Ik schat dat er honderden berbers echt actief zijn in de Nederlandse berberbeweging. Toen ik begon had je maar twee verenigingen voor berbers in Nederland, nu zijn het er minstens tien. Het aantal sympathisanten loopt in de duizenden en het blijft maar groeien. Het zijn vooral jongeren van de tweede generatie, die geïnteresseerd zijn, maar zij vertellen alles wat ze horen weer door aan hun ouders. Die zijn vaak totaal onwetend over hun eigen achtergrond.´ Vrijheidsdrang Berbers zijn de oorspronkelijke bewoners van Noord-Afrika. De berbers geven de voorkeur aan hun eigen aanduiding ´Imazighen´, in het enkelvoud ´Amazigh´. Zo wordt ook hun taal genoemd, het Amazigh´ of Tamazight. De geschiedenis van de berbers gaat op zijn minst negenduizend jaar terug. Het oude Egypte is eeuwenlang door berberfarao´s bestuurd. Het belangrijkste kenmerk van de Imazighen is volgens de Marokkaanse historicus Mohammed Chafik hun vrijheidsdrang. Ze hebben zich altijd fanatiek verzet tegen indringers in hun gebied. Toen de Arabieren in de zevende eeuw Noord-Afrika binnenvielen, ging dat ook niet zonder slag of stoot. Na een eeuw van bloedige veldslagen slaagden de Imazighen erin hun onafhankelijkheid te heroveren op de Arabieren. Eén ding namen ze over van hun toenmalige vijanden: de islam. Berbers waren ijverige moslims. Ze verbreidden de islam zelfs tot diep in Afrika. Lang na de islamisering kwam er een arabiseringsproces op gang, dat eigenlijk tot op de dag van vandaag doorgaat. Eerst begonnen berbers in de steden Arabisch te spreken, daarna volgden de berbers in de grote kustvlakten. Maar in de bergen en de woestijn is het Amazigh ook nu nog de voertaal; veertig procent van de Marokkanen spreekt berbers. Wat wel verloren is gegaan is het eigen berberalfabet, het Tifinagh. Maar dat wordt weer nieuw leven ingeblazen door de moderne berberbeweging, die in Algerije rond 1980 als protest begon tegen de arabiseringspolitiek van de overheid. Die ´Berberse lente´ is sindsdien uitgegroeid tot een internationale strijd van berbers om erkenning van hun taal en cultuur. Mohammed VI Berbers van de eerste generatie migranten weten vaak weinig over hun eigen culturele achtergrond, volgens El Aissati. Die onwetendheid van berbers over hun geschiedenis, wijt hij aan de Marokkaanse politiek. ´In feite is Marokko een multicultureel land, maar dat wil de overheid niet erkennen. In de grondwet staat dat Marokko het Arabisch als officiële taal heeft. Er staat geen woord over de berbers, niets over de taal en niets over de cultuur. Ze bestaan gewoon niet. Daaruit blijkt minachting voor de eigen bevolking. Misschien gaat er iets veranderen. De nieuwe koning Mohammed VI heeft, denk ik, wel goede intenties maar voor er van erkenning van de Imazighen als aparte bevolkingsgroep sprake zal zijn, moet er ontzaglijk veel werk verzet worden. Ik heb er eerlijk gezegd niet veel vertrouwen in.´ Als er iets verandert dan zal dat door druk van de bevolking zelf moeten gebeuren, denkt El Aissati. ´In de Rif, waar ik vandaan kom, zie ik het berberbewustzijn snel groeien. Theatervoorstellingen of poëzievoordrachten in het Amazigh zijn ongelooflijk populair. Soms hoor je daar ook radicale geluiden. De Riffijnen volgen het voorbeeld van de berbers in Algerije waar de strijd om erkenning al veel langer en veel radicaler wordt gevoerd.´ Radicale Marokkanen Ook in Nederland strijden berbers om erkenning van hun identiteit. El Aissati: ´De beweging bloeit, maar helaas is er nog geen centrum voor Amazighcultuur. El Hizjra, het centrum voor Arabische cultuur in Amsterdam, doet gelukkig wel veel voor de berberliteratuur en cultuur. Maar dat is een van de weinige organisaties die er aandacht aan besteden. Arabieren en berbers gaan soms heel goed samen. Maar als Arabieren de identiteit van berbers ontkennen, hebben ze een probleem. Dat pikken berbers nooit.´ ´Ik snap de Nederlandse regering niet. Nederland heeft grote last van criminele en radicale Marokkanen. Het lijkt me duidelijk dat aandacht voor de culturele achtergrond kan helpen om een positieve identiteit te ontwikkelen. Vergelijk een Nederlander of een Turk met een Marokkaan. Nederlandse en Turkse jongeren zijn trots op het land van hun afkomst. Maar waar kan die Marokkaanse jongere trots op zijn? In Nederland wordt hij gezien als een monster. Trots op Marokko dan? Dan moet je eerst weten wat voor Marokkaan je voor je hebt: een berber-marokkaan of een Arabische Marokkaan. In het eerste geval is er helemaal niets om prat op te gaan. Als berber ben je niks, je bestaan wordt ontkend. Arabisch dus? Ook dat ligt moeilijk. Marokko is in de Arabische wereld een randgebied.´ Het gevolg is dat Marokkanen zich vervreemd voelen van hun afkomst en dat kan leiden tot frustratie en radicalisering, denkt El Aissati. ´Ik hoor harde stemmen. Maar als ze hun identiteit als berber hervinden, verandert er iets Als ik jonge Marokkanen vertel over hun eigen geschiedenis en cultuur, zie ik hun gezichten opgloeien van enthousiasme. Positieve aandacht helpt om de problemen met Marokkaanse jongeren op te lossen. Daarvan verwacht ik veel.´ Het alternatief is volgens El Aissati de islam. ´"Wat is het probleem?" vraagt de orthodoxe moslim. Het maakt toch helemaal niks uit waar je vandaan komt als je maar een goede moslim bent. Dat is het enige wat telt. Als je niets hebt, dan biedt de islam je een identiteit. Geen wonder dat sommige jonge Marokkanen zich aangetrokken voelen tot de radicale islam.´ Meer weten? ´Imazighen, de Berbers en hun geschiedenis´ van Mohammed Chafik (Nederlandse vertaling 2004), met een apart hoofdstuk over de meest recente ontwikkelingen door de berberoloog El Aissati en de arabist Jan Jaap de Ruiter Home.